REGIONALNA STRATEGIA INNOWACJI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO NA LATA 2003-2013

Wstęp

Być innowacyjnym, to więcej niż hasło, to sposób na życie. Udział w globalizacji i osiągnięcie postępu technologicznego wymagają od śląskiej gospodarki innych umiejętności - w tym bardziej efektywnego wykorzystania wiedzy, doświadczenia technologicznego, wzornictwa przemysłowego i projektowania użytkowego, źródeł finansowania, umiejętności menedżerskich i marketingowych, wykwalifikowanego personelu oraz odpowiedniego parku maszynowego - niż te, które zapewniły pozycję konkurencyjną w ostatnich 20 latach. Zdolność do efektywnego i skutecznego wykorzystania potencjału rynkowego i naukowego w celu tworzenia wartości dodanych, poprawienia pozycji rynkowej lub standardu życia mieszkańców, zdecyduje o poziomie konkurencyjności województwa śląskiego wobec innych regionów.

Województwo śląskie może konkurować pod względem ilości firm, uczelni i jednostek badawczo-rozwojowych z niejednym regionem w kraju. Jednak na rynku liczy się nie tylko ilość, ale zdolność wykorzystania istniejącego potencjału gospodarczego, społecznego, akademickiego jak i naukowego dla konstruktywnego i zrównoważonego rozwoju gospodarki regionalnej.

Dla stworzenia odpowiednich warunków umożliwiających rozwój innowacji w województwie śląskim około 600 przedstawicieli firm, instytucji z sektora badań i rozwoju, instytucji wspierających oraz samorządu terytorialnego w okresie od 6 marca 2002 r. do 14 maja 2003 r. - poprzez indywidualne wywiady, uczestniczenie w warsztatach, konferencjach oraz pracach grup roboczych Regionalnego Forum Innowacji - wzięło udział w opracowaniu Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2003-2013, w ramach projektu RIS-Silesia.

Regionalna Strategia Innowacji jest zgodna z priorytetami Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000-2015 i zbieżna z narodowymi programami (Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej jak i agend rządowych: Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości i Agencji Rozwoju Przemysłu), które dotyczą rozwoju gospodarki, w tym innowacji, jak również z polityką Unii Europejskiej.

Przedstawiona poniżej Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2003-2013 została opracowana w ramach projektu RIS-Silesia, zaakceptowanego w konkursie 5.Programu Ramowego UE i realizowanego według określonej metodologii zgodnej z wymogami Komisji Europejskiej.

Zapraszamy Państwa do aktywnego uczestnictwa w realizacji zadań wynikających ze strategii, aby małe i średnie przedsiębiorstwa województwa śląskiego stały się bardziej innowacyjne i konkurencyjne na jednolitym rynku europejskim.

Województwo śląskie w liczbach

Województwo śląskie zajmuje jedno z czołowych miejsc w kraju pod względem potencjału społeczno-gospodarczego. Charakterystyczną cechą województwa jest duża liczba mieszkańców (4,8 mln osób), zamieszkująca stosunkowo niewielki obszar kraju (3,9% powierzchni kraju). Konsekwencją powyższego jest wysoki wskaźnik gęstości zaludnienia (3,2-krotnie wyższy od średniej krajowej). W 2000r. potencjał gospodarczy województwa śląskiego, mierzony wielkością Produktu Krajowego Brutto, plasował je na drugim miejscu w kraju (po województwie mazowieckim).

Podstawowe dane charakteryzujące województwo śląskie w 2001r. prezentuje poniższa tabela:

Lp.
Charakterystyka podstawowa
Wartości liczbowe
1 Liczba ludności 4,8 mln osób (druga lokata po województwie mazowieckim)
2 Powierzchnia 12,3 tys. km2 (czternasta lokata przed województwami świętokrzyskim i opolskim)
3 Gęstość zaludnienia 393 osób/km2 (3,2 - krotnie wyższa od średniej krajowej)
4 Struktura administracyjna* 19 powiatów grodzkich, 17 powiatów ziemskich, 166 gmin
5 Stopień urbanizacji Wskaźnik urbanizacji wynosi 79,3 % (najwyższy w Polsce)
6 Zasoby mieszkaniowe zamieszkane 1599,6 tys. mieszkań, z czego 18,1 % stanowi własność komunalną (13,4 % zasobów mieszkaniowych kraju)
7 Telekomunikacja Wskaźnik telefonizacji wynosi 286,8 abonentów na 1000 ludności (jest niższy od średniej krajowej wynoszącej 283,0 abonentów)
8 Szkolnictwo wyższe 192,6 tys. studentów, co daje 38,5 studentów na 1000 ludności (średnia krajowa 44 studentów)
9 Produkt Krajowy Brutto (PKB) na 1 mieszkańca 19,5 tys. zł, jest wyższy o 10,1 % w stosunku do średniej krajowej
10

Liczba podmiotów gospodarczych ogółem:**

W tym:
własność zagraniczna


jednostek osób fizycznych 315,2 tys. jednostek

403,4 tys. podmiotów gospodarczych (11,9 % ogółu podmiotów zarejestrowanych w skali kraju)


3,3 tys. spółek (0,8 % ogółu firm zarejestrowanych w województwie)

(78,1 % ogółu jednostek zarejestrowanych w województwie)

11 Pracujący w rolnictwie, łowiectwie i leśnictwie 213 tys. osób (12,6 % ogółu pracujących w województwie)
12 Pracujący w przemyśle i budownictwie 616,4 tys. osób (36,6 % ogółu pracujących w województwie)
13 Pracujący w usługach 856,7 tys. osób (50,8 % ogółu pracujących w województwie)
14 Stopa bezrobocia*** 15,7 % (niższa od średniej krajowej wynoszącej 17,5 %).

* Od stycznia 2002r. - 167 gmin
** Dotyczy 2000r.
*** W styczniu 2002r. stopa bezrobocia wynosiła 16,2%, przy średniej krajowej 18%.

Struktura gospodarcza województwa śląskiego

Restrukturyzacja gospodarki będzie jednym z kluczowych zagadnień dla województwa śląskiego w najbliższej dekadzie. Na proces restrukturyzacji składa się restrukturyzacja tradycyjnych sektorów gospodarki, poprawa potencjału rozwoju sektorów obecnie notujących wzrost, jak i tych rokujących nadzieje na wzrost w przyszłości.

Zmiany zachodzące od kilku lat w strukturze gospodarki województwa śląskiego potwierdzają rosnące znaczenie sektora usług w generowaniu wartości dodanej brutto. Pomiędzy rokiem 1995 i 2000 udział jednostek sektora usług rynkowych i nierynkowych w tworzeniu wartości dodanej brutto wzrósł o ponad 9%. W 2000r. ponad połowa (57,3%) wartości dodanej brutto została wytworzona w sektorze usług. Pomimo jego wzrastającego znaczenia, nadal istotny jest udział przemysłu w generowaniu wartości dodanej brutto. Przedsiębiorstwa przemysłowe wytworzyły w 2000r. 33% wartości dodanej brutto, z czego ponad połowa powstała w sektorze przetwórstwa przemysłowego. Najbardziej wyróżniające się w tym zakresie sektory to: produkcja pojazdów mechanicznych, przyczep i naczep (z wciąż rosnącym znaczeniem przemysłu motoryzacyjnego), produkcja metali, produkcja artykułów spożywczych i napojów, produkcja wyrobów z metali oraz produkcja maszyn i urządzeń.

Przy ocenie perspektyw rozwoju gospodarki rozwiniętych państw wykorzystywana jest klasyfikacja sekcji Przetwórstwo przemysłowe (PKD) według poziomów techniki na podstawie "zawartości B+R" opracowana przez OECD. Struktura wartości produkcji sprzedanej, pracujących, udział największych przedsiębiorstw oraz udział najważniejszych wyrobów w przemyśle przetwórczym (sekcja Przetwórstwo przemysłowe według PKD) w 2001r. według poziomów techniki wykazuje, iż w województwie śląskim słabo rozwinięte są sektory średnio-wysokiej techniki i wysokiej techniki.

 
Produkcja sprzedana*
Pracujący*
Największe przedsiębior- stwa**
Najważniejsze wyroby*
250 i więcej zatrudnio-nych
10-249 zatrudnio-nych
250 i więcej zatrudnio-nych
10-249 zatrudnio-nych
Sektor wysokiej techniki
-
0,2%
0
0,3%
brak przedsiębiorstw
brak wyrobów
Sektor średnio-wysokiej techniki
21,0%
14,2%
10,1%
10,6%
27,8%
18 %
Sektor średnio-niskiej techniki
7,5%
16,2%
6,5%
12,2%
27,8%
36%
Sektor niskiej techniki
22,8%
17,1%
11,4%
17,4%
44,4%
46%

* Dane Urzędu Statystycznego w Katowicach oraz Rocznik statystyczny 2002, Urząd Statystyczny w Katowicach, ISSN 1640-0097
**Na podstawie listy 500 największych firm w Polsce w roku 2001r. opracowanej przez "Rzeczpospolitą"
Potencjał instytucji wspierających procesy innowacji w województwie śląskim

Sektor badań i rozwoju

W województwie śląskim zlokalizowana jest istotna część krajowego potencjału sektora badań i rozwoju (B+R), którego działalność ukierunkowana jest na zwiększenie zasobu wiedzy jak również znalezienie nowych zastosowań dla tej wiedzy, obejmującego według danych GUS na koniec 2001r.:

  • 116 jednostek (12,6% podmiotów w kraju), w tym: 6 instytutów i samodzielnych zakładów PAN, 32 jednostek badawczo-rozwojowych 64 jednostek rozwojowych , 11 szkół wyższych;
  • 11760 zatrudnionych w działalności B+R (9,5 % zatrudnienia w kraju), w tym: 654 profesorów, 809 ze stopniem naukowym doktora habilitowanego i 3760 ze stopniem naukowym doktora;
  • w działalności B+R zatrudnionych w tzw. ekwiwalentach pełnego czasu pracy jest 3,8 osób na 1000 aktywnych zawodowo (średnia krajowa 4,5 osoby);
  • nakłady wewnętrzne na działalność B+R w woj. śląskim wynoszą 8,34 % łącznych nakładów na B+R w kraju (woj. mazowieckie 44,07 %, małopolskie 9,49 %, dolnośląskie 7,03 %);
  • nakłady wewnętrzne na działalność B+R na 1 mieszkańca województwa śląskiego stanowią 83,89 zł (7 miejsce w kraju) przy średniej krajowej 125,72 zł. Nakłady te odpowiednio stanowią w województwie mazowieckim 422 zł, małopolskim 142 zł, dolnośląskim 115 zł, łódzkim 113 zł.
  • łączne nakłady wewnętrzne na działalność B+R wynoszą 0,41 % w relacji do PKB przy średniej krajowej 0,70% (9 miejsce w kraju). Nakłady te odpowiednio stanowią w woj. mazowieckim 1,59%, małopolskim 0,86%, dolnośląskim 0,57%.

Wszystkie powyższe wskaźniki plasują województwo śląskie z reguły w pierwszej trójce polskich regionów o największej aktywności badawczo-rozwojowej. Biorąc jednak pod uwagę 13,9% wkład województwa w tworzenie Produktu Krajowego Brutto (jedynie większy wkład wnosi Mazowsze - 19,6%), region jest niedowartościowany pod względem wsparcia sektora B+R. Fakt ten należy uznać za zagrożenie dla ofensywnych zmian strukturalnych, umożliwiających zastąpienie tradycyjnych, charakterystycznych dla Śląska branż, nowymi konkurencyjnymi w skali europejskiej i globalnej.

Szkolnictwo wyższe

Regionalny system kształcenia ustawicznego w województwie śląskim oparty jest na szerokiej bazie edukacyjnej, na którą składa się m.in. 33 szkoły wyższe, w tym 23 niepaństwowe. W 33 uczelniach wyższych oraz 11 filiach, wydziałach zamiejscowych i punktach konsultacyjnych kształci się 186,4 tys. studentów. Pod względem ilości studentów województwo zajmowało drugie miejsce w kraju, po województwie mazowieckim. Natomiast w 2001r. w regionie wskaźnik przedstawiający liczbę studentów na 1000 mieszkańców był równy średniej krajowej i wynosił 40 osób na 1000 mieszkańców. Pozytywnym zjawiskiem jest utrzymywanie się liczby studentów w szkolnictwie wyższym na poziomie osiągniętym w drugiej połowie lat 90-tych, a w pewnych obszarach nawet jej dalszy rozwój. Liczni absolwenci szkół wyższych stanowią obecnie najbardziej przedsiębiorczą i zarazem mobilną warstwę społeczeństwa, zdolną do absorpcji i rozwoju innowacji. Ten fakt może też w nieodległej przyszłości decydować o inwestycyjnej atrakcyjności regionu.

Instytucje wspierające

Instytucje wspierające, są to instytucje aktywne w działaniach na rzecz rozwoju lokalnego i gospodarki regionu, spełniają one istotną rolę w procesie rozwoju małych i średnich firm. W województwie śląskim działa 15 izb przemysłowo-handlowych zrzeszonych w Krajowej Izbie Gospodarczej oraz 27 agencji rozwoju lokalnego i regionalnego. Istnieje 12 Ośrodków Wspierania Przedsiębiorczości (OWP), ośrodków doradczych, ośrodków informacji gospodarczej. Działają one głównie w zakresie szkolenia, konsultacji, informacji skierowanej do osób prowadzących działalność gospodarczą, osób bezrobotnych lub zagrożonych utratą pracy pragnących założyć własną firmę. Wśród instytucji wspierających, 18 zrzeszonych jest w ogólnopolskiej sieci Krajowego Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw (KSU). Aktywnych jest 14 instytucji finansowych, takich jak Fundusze Pożyczkowo-Poręczeniowe i Fundusze Venture Capital. W regionie istnieje 8 inkubatorów przedsiębiorczości wspierających działalność nowych firm poprzez zapewnienie usług biznesowych oraz atrakcyjnego, zagospodarowanego miejsca dla prowadzenia działalności przez ściśle określony czas. W ostatnich latach, utworzone zostały 3 centra transferu technologii oraz podjęto działania zmierzające do utworzenia parków technologicznych.

Małe i średnie przedsiębiorstwa w województwie śląskim

Na terenie województwa śląskiego w grudniu 2001r. na 403,40 tys. zarejestrowanych podmiotów gospodarczych przypadało 3,88 tys. spółek z udziałem kapitału zagranicznego. Wśród działających w regionie podmiotów gospodarki narodowej 356,10 tys. stanowiły jednostki osób fizycznych i spółek cywilnych, tj. 88,3%. Stanowi to wzrost o ponad 31% w stosunku do 1995r. (271,2 tys.). Liczba ta może stanowić wskaźnik stopnia przedsiębiorczości w regionie. Liczba spółek prawa handlowego w tym samym czasie wzrosła tylko o 3,9%, tj. od 11,9 tys. w 1995r. do 19,6 tys.w 2001r.

Dane charakteryzujące MŚP w województwie śląskim:

 
1998
1999
2000
Liczba przedsiębiorstw
352 079
373 669
389 772
Liczba MŚP
351 193
372 749
386 020
Liczba przedsiębiorstw nowo zarejestrowanych
59 092
46 716
42 334
Liczba przedsiębiorstw zlikwidowanych
33 143
25 482
26 980
Liczba aktywnych MŚP w tys.
226,6
232,4
222
Liczba aktywnych MŚP na 1 km2
18
19
18
Liczba aktywnych MŚP na 1000 mieszkańców
46
47
46
Nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw w mln zł
12 161,60
13 782,60
12 714,0
Nakłady inwestycyjne MŚP w mln zł
4 490,40
5 441,50
5 813,6
Nakłady inwestycyjne na 1 MŚP w zł
19 816,40
23 414,40
26 183,3
Eksport ogółem w mln USD
4 156,90
4 439,90
-
Udział woj. w eksporcie krajowym ogółem(w %)
-
16,2
17,3
Eksport MŚP w mln USD
1 233,20
1 192,80
1 746,0
Import ogółem w mln USD
4 129,90
4 453,40
-
Udział woj. w imporcie krajowym ogółem (w %)
-
9,7
9,8
Import MŚP w mln USD
2 066,90
2 291,50
2 657,0

Źródło: Dane statystyczne Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości

Dlaczego innowacje i innowacyjność są tak ważne dla MŚP?

Globalizacja gospodarki spowodowała zniesienie barier w światowym przepływie informacji, towarów, technologii oraz kapitału i ludzi. W tym samym czasie, zamiast produkcji masowej, coraz częściej kładzie się nacisk na elastyczne systemy produkcji w ramach sieci kooperacyjnych. Stanowią one istotny element restrukturyzacji przemysłu związanej z pojęciami "elastycznej specjalizacji" oraz "nowej konkurencji". Kluczem do rozwoju jest zdolność do uczenia się i stawania się bardziej innowacyjnym niż konkurenci.

W niniejszej strategii innowacje ujmuje się jako pomyślną ekonomicznie eksploatację nowych pomysłów, których efektem są:

  1. nowe lub udoskonalone produkty,
  2. nowe lub zmodernizowane metody wytwórczości
  3. zmiany organizacyjne w produkcji.

Realizacja innowacji angażuje cały szereg czynności naukowych, technologicznych, organizacyjnych, finansowych i handlowych. Innowacje są traktowane jako ciągłe zmiany, obejmujące z jednej strony proste modyfikacje istniejących produktów, procesów i praktyk (które mogą być nowe dla firmy, ale niekoniecznie dla przemysłu), z drugiej zaś powstawanie zupełnie nowych produktów i procesów (które są nowe tak dla przemysłu, jak i dla firmy) . Pozwala to na przyjęcie założenia, że innowacyjność firm jest stopniowalna. Zamiast uproszczonego podziału firm na innowacyjne i nieinnowacyjne, należy raczej rozważyć stopień lub natężenia innowacyjności dla firm o różnej skali wielkości, rodzaju działalności, lokalizacji itp.

Innowacyjność firm określana jest najogólniej jako zdolność i motywacja do poszukiwania i komercyjnego wykorzystywania jakichkolwiek wyników badań naukowych, nowych koncepcji, pomysłów i wynalazków, prowadzących do wzrostu poziomu nowoczesności i wzmocnienia pozycji konkurencyjnej firmy czy realizacji ambicji technicznych przedsiębiorcy.

Procesy innowacyjne coraz rzadziej zamykają się w ramach pojedynczej firmy, wymagają wspólnych działań wewnętrznych i zewnętrznych. Firmy są innowacyjne dzięki własnej zdolności organizacyjnej, ale także poprzez kontakty zewnętrzne ze swoimi dostawcami i partnerami w biznesie. Komunikacja, współpraca i koordynacja między poszczególnymi podmiotami w sieci jest niezbędnym warunkiem tworzenia i dyfuzji nowych produktów i usług. Powstawanie sieci innowacyjnych wynika z faktu, że dzisiaj innowacja nie jest prostą funkcją zdolności przedsiębiorcy i poszczególnej firmy, czy instytutu badawczego ani nawet prostej współpracy między nimi.

Dlaczego Regionalny System Innowacji jest narzędziem rozwoju gospodarki?

Regionalny System Innowacji odnosi się do sposobu promowania poprzez firmy, instytucje i samorządy procesu innowacji w kontekście regionalnym. Współczesne przedsiębiorstwo, szczególnie innowacyjne, potrzebuje dla swojego rozwoju współpracy z otoczeniem. Istotną rolę mają tu do odegrania instytucje publiczne i prywatne oraz duże przedsiębiorstwa, władze lokalne i lokalne systemy wspierania badań, kształcenia i finansowania przedsięwzięć innowacyjnych.

Skuteczny system innowacji stwarza warunki dla indywidualnego i grupowego uczestnictwa w tworzeniu nowych idei i projektów, wpływa na przyspieszenie dynamiki tworzenia i dyfuzji innowacji, zwłaszcza w działalności firm realizujących zaawansowane technologicznie procesy produkcyjne i przetwórcze . Firmy poszukują bliskości centrów naukowych, parków przemysłowych lub technologicznych o wysokiej renomie, usług z zakresu finansów, marketingu, zarządzania, infrastruktury transportowej i komunikacyjnej, dostępu do kapitału ryzyka, dostępu do rynku pracy o wysokich kwalifikacjach, klimatu społecznego sprzyjającemu innowacjom i przedsiębiorczości itp.

Dla firm o małej skali działalności szczególne znaczenie ma środowisko innowacyjne. Firmy te są zbyt małe i nie posiadają wszystkich niezbędnych kompetencji i zasobów zazwyczaj dostępnych w dużych przedsiębiorstwach. Nie są one w stanie same przetworzyć swoich idei i pomysłów w konkretną produkcję. Nie mogą stworzyć interdyscyplinarnej ekipy badawczej, są zbyt małe, aby prowadzić samodzielnie marketing czy zorganizować dystrybucję swoich wyrobów. Firmy takie nie mają dostępu do "globalnych zasobów" wiedzy, finansów i sieci dystrybucji. Aby przetrwać muszą współpracować z innymi firmami i instytucjami. Współpraca za pośrednictwem sieci ułatwia przezwyciężenie tych ograniczeń, pomaga mniejszym firmom w angażowaniu się we wspólne rozwiązywanie problemów.

Dlaczego warto wspierać innowacyjność wśród MŚP województwa śląskiego?

Gospodarka województwa śląskiego znajduje się w trakcie przyśpieszonych procesów restrukturyzacji, szczególnie dotyczy to przemysłu wydobywczego i hutniczego. Procesy te mogą mieć trudne do przewidzenia skutki dla sytuacji społecznej i gospodarczej województwa, w tym również na sytuację małych firm, jak i na sektor badawczo-rozwojowy. Z analizy stanu sektora MŚP województwa śląskiego wynika, iż jego potencjał ekonomiczny jest zbliżony do przeciętnego w skali kraju. Jest on jednak niewystarczający w stosunku do roli i zadań, jakie ten sektor ma do spełnienia w restrukturyzującym się regionie. Dotyczy to w szczególności:

  • stosunkowo niskiego udziału sektora MŚP w działalności produkcyjnej i usługowej;
  • niskich wydatków inwestycyjnych sektora MŚP;
  • niskiego udziału sektora MŚP w wymianie międzynarodowej;
  • słabości pozycji konkurencyjnej i ogólnego potencjału sektora MŚP, co utrudnia wywiązywanie się tego sektora z oczekiwanej roli kreatora nowych miejsc pracy.

Jednak, firmy sektora MŚP z województwa śląskiego zaliczane są do grupy o największej liczbie nowych produktów lub technologii wprowadzonych przez jedną firmę. Jednocześnie mają największy udział innowacji procesowych (ponad 60%) w ogólnej liczbie innowacji w kraju. Wykorzystanie potencjału innowacyjnego firm z sektora MŚP może mieć ważne znaczenie dla powodzenia procesów restrukturyzacji regionu oraz podniesienia jego pozycji konkurencyjnej.

Regionalna Strategia Innowacji RIS-Silesia skierowana jest głównie do MŚP. Motorem powstawania nowych rozwiązań technologicznych jest przemysł. Należy podkreślić w tym miejscu, iż silny sektor przemysłowy potrzebuje szerokiego zakresu coraz bardziej specjalistycznych usług. Badania wśród 300 MŚP województwa śląskiego wykazały, że można podzielić je na 3 grupy pod względem innowacyjności.

Poziom innowacji MŚP w województwie śląskim
Firmy o wysokiej innowacyjności
Firmy o średniej innowacyjności
Firmy o niskiej innowacyjności
Nowoczesne, bardziej otwarte i aktywne w zakresie innowacji Rozwiązania innowacyjne stanowią nowość na rynku ogólnokrajowym oraz w skali światowej
Ponadlokalny charakter struktury sprzedaży (przeważają rynki ogólnokrajowy i zagraniczny)
Wysoka dynamika zmian w zatrudnieniu (wzrost)

Posiadają ograniczone i mniej trwałe kontakty z niewielką grupą partnerów
Często brakuje określonej strategii rozwoju
Innowacje są nowością wyłącznie dla samej firmy, na rynku lokalnym oraz na rynku ogólnokrajowym
Średnia dynamika zmian w zatrudnieniu (wzrost i spadek)

Koncentracja na przetrwanie
Niskie zainteresowanie innowacjami
Rozwiązania innowacyjne są nowością wyłącznie dla samej firmy
Lokalny charakter struktury sprzedaży (przeważają lokalne rynki zbytu)
Stagnacja w zatrudnieniu
Ok. 10% MŚP
Ok. 60% MŚP
Ok. 30% MŚP

Sektor MŚP w województwie śląskim jest bardzo zróżnicowany, jeśli chodzi o poziom innowacyjności, sposoby wdrażania działań innowacyjnych oraz nawiązywanie kontaktów z otoczeniem. Dlatego polityka wspierania innowacyjności MŚP powinna uwzględnić zestaw różnorodnych instrumentów, które mogą prowadzić do zwiększonej konkurencyjności MŚP, co pozwoliłoby na wzmocnienie pozycji gospodarki województwa śląskiego wśród regionów Unii Europejskiej.

1. Analiza SWOT innowacji w województwie śląskim

Analiza SWOT innowacji w województwie śląskim została opracowana na podstawie wyników badań "Potrzeb innowacyjnych przedsiębiorstw z sektora MŚP w województwie śląskim", "Potencjału instytucji wspierających w województwie śląskim" i "Potencjału innowacyjnego sektora badań i rozwoju w województwie śląskim" oraz konsultowana podczas prac grup roboczych Regionalnego Forum Innowacji zorganizowanego w ramach projektu RIS-Silesia.

Mocne strony
Słabe strony
  • Istnieje grupa innowacyjnych firm, które charakteryzują się stabilną pozycją na rynku ponadregionalnym
  • Wysoki udział firm wprowadzających nowe rozwiązania w zakresie produktu, metody produkcji lub organizacji do praktyki gospodarczej
  • Wysoki udział sprzedaży nowych lub zmodernizowanych produktów/usług w ogólnej sprzedaży
  • Wzrost zatrudnienia w firmach o wyższej innowacyjności
  • Umiejętność wykorzystania nawiązanych kontaktów produkcyjnych i handlowych jako źródła informacji dla inspiracji i rozwoju przedsięwzięć produktowych i technologicznych
  • Duża liczba firm wykorzystujących internet w zakresie zdobywania informacji
  • Głównym partnerem MŚP w dziedzinie innowacji są inne MŚP - możliwość szybkiego wdrożenia już sprawdzonych rozwiązań innowacyjnych
  • Rosnący potencjał instytucji wsparcia biznes oraz ich wpływ na rozwój gospodarczy
  • Silna orientacja instytucji wsparcia na zadania związane z doradztwem, szkoleniami dla MŚPˇ Działalność instytucji wsparcia silnie zorientowana na MŚPˇ Duży ilościowy potencjał instytucji sektora B+R
  • Poprawiająca się współpraca między regionalnym sektorem B+R a ośrodkami zagranicznymi
  • Dostęp do technologii i osiągnięć naukowych dzięki zwiększonemu udziałowi regionalnego sektora B+R w projektach zagranicznych
  • Duży udział w dochodach sektora B+R wynikający z realizacji projektów dla MŚPi przemysłu
  • Stosunkowo niski poziom nowoczesności wprowadzonych przez firmy rozwiązań (produktów, technologii, materiałów), pozwalający raczej na utrzymanie udziału w rynku, a nie na jego rozwinięcie
  • Brak zaangażowania pracowników w tworzenie rozwiązań innowacyjnych
  • Małe zainteresowanie informacjami warunkującymi podejmowanie przedsięwzięć o charakterze procesowym i technologicznym
  • Niski udział eksportu w ogólnej sprzedaży firm
  • Współpraca w ograniczonym kręgu; brak zaufania główną barierą budowania rozległej współpracy pomiędzy firmami
  • Brak środków na finansowanie innowacji wymusza wprowadzenie głównie mało kosztownych zmian; głównym źródłem finansowania innowacji są środki własne firm
  • Brak wiedzy o możliwościach wykorzystania różnych instrumentów finansowych
  • Brak podejścia strategicznego w zarządzaniu firmą
  • Brak zaangażowania pracowników w określanie potrzeb szkoleniowych oraz niedostateczna wiedza o dostępnej ofercie szkoleniowej
  • Niedocenianie przez firmy istniejących wyspecjalizowanych źródeł informacji
  • Niedostrzeganie roli sektora B+R jako ważnego partnera MŚP w dziedzinie innowacji
  • Niska ocena przez firmy przydatności i jakości kontaktów z instytucjami wsparcia
  • Niższe koszty pracy ciągle oceniane są jako najważniejszy atut konkurencyjny
  • Słaba orientacja instytucji wsparcia biznesu na działalność w zakresie wyspecjalizowanych usług dotyczących innowacji
  • Brak wykwalifikowanej kadry w instytucjach wsparcia biznesu w zakresie innowacji i transferu technologii
  • Zbyt wiele instytucji wsparcia biznesu dublujących swoją działalność
  • Brak regionalnych liderów inicjujących innowacyjne przedsięwzięcia regionalne
  • Brak zaufania oraz przepływu informacji pomiędzy instytucjami wsparcia biznesu
  • Struktura świadczonych usług instytucji wsparcia biznesu nie dostosowana do potrzeb MŚP
  • Brak wiedzy o funkcjonowaniu instytucji B+R, ofercie i możliwościach transferu technologii
  • Brak rozwiniętego systemu finansowania przedsięwzięć innowacyjnych
  • Historyczne uwarunkowania spowodowały, że oferta instytucji B+R skierowana jest dla dużego przemysłu w tradycyjnych branżach
  • Struktura zatrudnienia w sektorze B+R, starzejące się kadry
  • Brak umiejętności w sektorze B+R do powiększania zasobów innowacyjnych (patenty, publikacje, licencje)
  • Niska ocena MŚP przez sektor B+R jako potencjalnych klientów
  • Brak zaufania i umiejętności współpracy w sektorze B+R
  • Brak umiejętności promowania własnych osiągnięć
Szanse
Zagrożenia
  • Ożywienie gospodarki europejskiej i światowej
  • Wzrost atrakcyjności regionu jako miejsca alokacji kapitału oraz inwestycji spoza regionu w nowych sektorach
  • Przyśpieszenie modernizacji i poprawa efektywności wszystkich sektorów w wyniku sprawniejszego transferu innowacyjnych technik i technologii
  • Tworzenie warunków umożliwiających firmom specjalizację, segmentację oraz wykorzystanie nisz rynkowych
  • Wspieranie oddolnych inicjatyw o charakterze sieciowym, przez odpowiednią liczbę firm
  • Tworzenie instrumentów finansowych w ramach Funduszy Strukturalnych, umożliwiających wsparcie przedsięwzięć związanych z poprawieniem pozycji innowacyjności i konkurencyjności firm z województwa śląskiego
  • Tworzenie instrumentów finansowych w ramach Funduszy Strukturalnych, umożliwiających wsparcie przedsięwzięć związanych z podnoszeniem kwalifikacji pracowników sektora B+R oraz organizacji wsparcia biznesuˇ Możliwości udziału firm i sektora B+R w projektach europejskich programów ramowych
  • Dostosowanie instrumentów finansowych rządu wspierających innowacji do wymogów firm oraz możliwości sektora B+R
  • Rozwój rynku kapitałowego finansującego wdrożenia nowych technologii oraz lepszy dostęp MŚP do kapitału
  • Osiąganie standardów ekologicznych UE poprzez modernizację przedsiębiorstw, wdrażanie nowych technologii, poprawę jakości wyrobów, rozwój badań i współpracy naukowo- technicznej
  • Promowanie wykorzystywania internetu jako narzędzia usprawniającego przepływ i pozyskanie informacji
  • Wysoki poziom fiskalizmu i niespójny system podatkowy
  • Szybko zmieniający się system prawny i związana z tym niepewnośćˇ Nieefektywna restrukturyzacja gospodarki regionu - zbyt duża koncentracja na tradycyjnych branżach przemysłowych; brak wizji wspierania przyszłościowych sektorów rozwoju regionu
  • Przestarzała infrastruktura (drogi, media, tereny przemysłowe) nie dostosowana do wymogów nowoczesnej gospodarki
  • Nadmierny udział państwa w strukturze własnościowej przedsiębiorstw
  • Brak rozwiązań zapewniających łatwy dostęp do zewnętrznego finansowania działań innowacyjnych
  • Dalszy spadek nakładów na działalność innowacyjną przedsiębiorstw
  • Spadek produkcji i zatrudnienia w przemyśle wysokiej techniki
  • Ograniczony rynek zbytu
  • Brak dostępu do informacji o źródłach finansowania działalności innowacyjnej, o programach Unii Europejskiej, o nowych technologiach, o potencjalnych kooperantach
  • Forma prawna instytucji wsparcia (SA, Sp. z o.o.) uniemożliwiająca korzystanie z funduszy dostępnych dla stowarzyszeń, fundacji również wspierających działalność MŚP
  • Brak zintegrowanego systemu wsparcia dostosowanego do potrzeb MŚP, w szczególności do małych firmˇ Brak sprzyjającego "klimatu biznesu" w regionie
  • Upolitycznianie gospodarki, biurokracja
  • Brak kompleksowej polityki regionalnej wspierania nowych firm
  • Brak elastyczności w systemie finansowania B+R
  • Brak zachęt motywujących do rozwijania współpracy między sektorem B+R a MŚP
  • Brak sprawnego i efektywnego systemu komunikacji i informacji
  • Brak systemu umożliwiającego dopływ młodych kadr do sektora B+R
  • Brak warunków do powiększania zasobów innowacyjnych (patenty, publikacje, licencje

2. Scenariusze rozwoju gospodarki województwa śląskiego do 2013 roku.

Podczas prac grup roboczych Regionalnego Forum Innowacji, projektu RIS-Silesia zostały opracowane scenariusze rozwoju gospodarki województwa śląskiego do 2013 roku. Przedstawiają one pogląd uczestników Forum na możliwość zaistnienia różnych sytuacji, które mogą determinować w przyszłości rozwój gospodarczy regionu. Poniższe scenariusze zostały wykorzystane do opracowania Regionalnej Strategii Innowacji jak również umożliwią one weryfikację kierunków realizacji strategii.

Pytanie
Scenariusze pozytywne
Scenariusze negatywne

Jaki będzie rozwój gospodarki regionu do 2013 roku?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jakie będą jej główne cechy w 2013 roku?

  • Wzmocniona pozycja konkurencyjna gospodarki województwa śląskiego wobec innych regionów w Unii Europejskiej
  • Wysoki poziom zaufania pomiędzy środowiskiem gospodarczym, naukowym i politycznym
  • Efektywna restrukturyzacja tradycyjnych branż
  • Ograniczenie szkodliwego oddziaływania przemysłu na środowisko
  • Rozwinięcie przemysłu wysokiej techniki
  • Optymalne wykorzystanie m.in. technologii informatycznej i telekomunikacyjnej, biotechnologii oraz inżynierii materiałowej w tradycyjnych procesach przemysłowych
  • Rozwinięty sektor usług B2B (business to business) - usługi dla biznesu
  • Rozwinięty sektor usług odpowiadających na nowe potrzeby społeczności lokalnych (związane m.in. ze zdrowiem, spędzaniem wolnego czasu)
  • Wyższy poziom eksportu wyrobów wytwarzanych w regionie na rynki europejskie i światowe
  • Silny samorząd lokalny zdolny do szybkiego reagowania na możliwości rozwoju gospodarki lokalnej
  • Wysoki poziom kwalifikacji i mobilność zasobów ludzkich; optymalny system edukacji i kształcenia ustawicznego, dostosowany do potrzeb rynku pracy
  • Grupy eksperckie powołane przez środowisko gospodarcze, naukowe i polityczne skupiające się na przewidywaniu trendów gospodarczych i technologicznych oraz na przygotowaniu odpowiednich instrumentów wsparcia MŚP
  • Optymalny system wsparcia MŚP obejmujący zróżnicowane pakiety usług specjalistycznychˇ Usprawniony przepływ informacji pomiędzy środowiskiem naukowym, instytucjami wsparcia biznesu i przedsiębiorstwami
  • Wzrost liczby MŚP generujących miejsca pracy
  • Efektywna współpraca MŚP z jednostkami badawczo-rozwojowymi
  • Powstanie joint-ventures z zagranicznymi przedsiębiorstwami
  • Rozwój sektorów przemysłowych dzięki sieciom MŚP
  • Dynamika, elastyczność, mobilność, innowacyjność, jakość, zdolność do podejmowania ryzyka, produktywność, przewagi konkurencyjne, postęp, doskonałość, specjalizacja
  • Umiejętność wytwarzania nowych technologii i produktów przez naukowców oraz przedsiębiorców działających w sieciach
  • "Chude lata"
  • Przeciągające się w nieskończoność spory polityczne o centra wpływów na gospodarkę
  • Utrzymanie dotychczasowej tradycyjnej struktury przemysłu bez koncepcji rozwoju nowych sektorów
  • Stagnacja gospodarki i wzrost bezrobocia
  • Zatrzymanie prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych
  • Konkurencja destruktywna, ceny dumpingowe, łamanie zasad uczciwej konkurencji
  • Utrwala się model "monokultury" gospodarki (np. przemysł motoryzacyjny)
  • Nieefektywne wykorzystanie funduszy strukturalnych UE
  • Brak zainteresowania innowacjami
  • Niechęć do podejmowania ryzyka, wynikająca z braku perspektyw rozwojowych gospodarki
  • Brak umiejętności umożliwiających dostosowanie firmy do wymogów wynikających z dyrektyw i standardów UE
  • Niemożność sprostania konkurencji firm z regionu w konfrontacji z firmami europejskimi
  • Niedostosowany profil wykształcenia do wymogów nowoczesnych obszarów gospodarczych ogranicza dostęp do rynku pracy
  • Usługi wsparcia MŚP niedostosowane do potrzeb firm
  • Brak silnych ośrodków B+R
  • Niewykorzystany potencjał młodych dobrze wykształconych osób

 

 

 

 

 

 

  • Bierność, apatia, migracje, nieufność, izolacja

Jaki będzie rozwój sektora MŚP regionu do 2013 roku?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jakie będą jego główne cechy w 2013 roku?

  • Wzrost poczucia stabilności gospodarczej
  • Przepisy podatkowe zachęcające do inwestowania w działalność innowacyjną
  • Nisko oprocentowane kredyty inwestycyjne pozwalające na lepsze wykorzystanie szans rynkowych
  • System wsparcia MŚP zapewniający dostęp do środków Funduszy Strukturalnych UE
  • Wzrost zaangażowania MŚP w rozwój gospodarczy regionu
  • Konsolidacja MŚP umożliwiająca wzmocnienie pozycji rynkowej i łatwiejszy dostęp do kapitałuˇ Pomimo trudności sektor MŚP przetrwa, a nawet skutecznie będzie konkurować na zagranicznych rynkach
  • Silna i stabilna współpraca między firmami tej samej branży na zasadzie uzupełniania asortymentu
  • Wyodrębnienie usług przez większe firmy (outsourcing) pozwala na rozwijanie się wyspecjalizowanych MŚP, korzystających z nowoczesnych technologii

 

 

  • Innowacyjność, elastyczność, zdolność do podejmowania ryzyka, produktywność, mobilność, przewagi konkurencyjne, postęp, doskonałość, specjalizacja
  • Nieskuteczna reforma prawa oraz częste zmiany polityczne powodujące niepewność gospodarczą
  • Brak podejścia strategicznego wśród MŚP
  • Brak współpracy pomiędzy MŚP
  • Upadek wielu MŚP z uwagi na słabą pozycję na rynku
  • MŚP będą uzależnione od monopolistów
  • Brak umiejętności MŚP umożliwiających dostosowanie do wymogów otwartego rynku UE
  • Przesunięcie MŚP do szarej strefy
  • Brak dostępu do informacji oraz wysoki koszt badań w zakresie innowacji osłabiają pozycję MŚP regionu wobec MŚP z innych regionów UE
  • MŚP będą za słabe żeby konkurować na rynku europejskim i światowym
  • Brak koncepcji określenia sposobu wsparcia MŚP
  • Ograniczona siła nabywcza w regionie
  • Brak dostępu do środków na finansowanie niezbędnych inwestycji
  • Brak specjalizacji, nieufność, izolacja, nieuczciwość

Jaki będzie rozwój sektora badawczo-rozwojowego regionu do 2013 roku?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jakie będą jego główne cechy w 2013 roku?

  • Określona wizja o roli sektora B+R w rozwoju gospodarki, w tym wsparcie dla nowych sektorów
  • Restrukturyzacja instytucji B+R ukierunkowanych na duże jednostki gospodarcze z tradycyjnych branż gospodarki
  • Rozwój sektora B+R oparty na wysoce wyspecjalizowanych prywatnych jednostkach badawczych
  • Rozwinięte sieci pomiędzy sektorem B+R a przemysłem umożliwiają dostosowanie oferty do potrzeb rynku
  • Wzrost nakładów na innowacje w przemyśle pozwala na rozwój stosowanych badań
  • Optymalnie funkcjonujący system finansowania działalności B+R oparty na środkach UE oraz krajowych otwiera drogę dla sektora B+R, aby wzmacniać elastyczną współpracę z MŚP
  • Powstanie innowacyjnych firm wdrażających nowo-powstałe technologie; łatwy dostęp do nowych technologii; kadra mogąca skutecznie wdrażać swoje innowacje
  • Odmłodzona kadra zwiększy dynamikę sektora B+R

 

 

 

 

 

  • Mobilność, wrażliwość na wymogi rynku, dostępność, elastyczność, umiejętność przewidywania
  • Brak wizji o roli sektora B+R w rozwoju gospodarki powoduje zmniejszenia jego znaczenia
  • Likwidacja wielu instytucji B+R bez powstania nowych jednostek
  • Spadek zapotrzebowania na działalność sektora B+R, przy silnej konkurencji ośrodków zagranicznych
  • Brak zewnętrznego dofinansowania działalności B+R wymusza na sektorze B+R koncentrację na przetrwanie, a nie pozwala na podejmowanie ryzyka technologicznego
  • Dalsze funkcjonowanie sektora B+R w branżach zanikających i brak orientacji na nowe technologie
  • Brak umiejętności współpracy z MŚP
  • Lepsze ośrodki sektora B+R zostaną wykupione przez kapitał zagraniczny
  • Przejęcie roli transferu innowacji przez jednostki badawcze w wielkich korporacji międzynarodowych prowadzące do wdrożenia w regionie tylko przestarzałych technologii
  • Utrzyma się tendencja starzenia się sektora badawczo-rozwojowego, a młodzi badacze i projektanci będą podwykonawcami europejskich sieci współpracy
  • Ośrodki B+R w rękach instytucji zagranicznych realizują tylko badania na zamówienie z zagranicy
  • Brak specjalizacji, nieufność, izolacja, pasywność wobec zmian rynkowych
Jak będą kształtować się relacje pomiędzy sektorem badawczo-rozwojowym, przemysłem i instytucjami wsparcia do 2013 roku?
  • Powstanie regionalny system innowacji zapewniający odpowiednie zaplecze B+R dla przemysłu, sprawny przepływ informacji, zaangażowanie środków zewnętrznych pozwalających na zmniejszenie kosztów działalności B+R
  • Funkcjonowanie silnych klasterów w regionie
  • Wzrost liczby profesjonalnych szkoleń branżowych z różnych dziedzin (finanse, nowe technologie itp.)
  • Wysoka kultura techniczna i zaadaptowanie rozwiązań naukowych w przemyśle
  • Grupy eksperckie powołane przez środowisko gospodarcze, naukowe i polityczne skupiające się na przewidywaniu trendów gospodarczych i technologicznych oraz na przygotowaniu odpowiednich instrumentów wsparcia MŚP
  • Brak rozwiązań systemowych oraz koncepcji współpracy, brak określenia wspólnych celów
  • Odrębność i rozproszone podejście sektora B+R oraz MŚP, których wynikiem jest niska efektywność wdrażanych innowacji
  • Sektor B+R będzie nadal w większym stopniu szukać partnerów na zewnątrz (np. UE) niż w regionie

 

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego
ul. Ligonia 46, 40-037 Katowice